Askeri Teknoloji

Kara Delik Nedir?

İnsanoğlu kara deliklerin varlığını yaklaşık 103 yıldır biliyordu ilk defa Einstein bu fikri ortaya atmıştı. O günden bugüne yapılan araştırmalar ve gözlemlerin sonucunda kara deliklerin varlığından yüzde 99.9 emindik. Fakat elimizde hiç fiziksel bir kanıt yoktu. Ve sonunda 10 Nisan 2019 tarihinde dünyada ilk defa gerçek bir kara deliğin fotoğrafı yayınlandı.

Fotoğrafta gördüğünüz bu garip sarımsı halka dünyadan yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıktaki M87 galaksisinin tam ortasında yer alan bir süper kara delik. M87’nin merkezinde yer alan bu kara delik gerçekten de çok önemli çünkü şu güne kadar gözleyebildiğimiz bilinen evrendeki en büyük kara delik. Çapı yaklaşık olarak 40 milyar kilometre. O kadar büyük ki bizim güneşimizi alın, gezegenimizi alın hatta bütün güneş sistemimizi bile alın bu kara deliğin içine çok rahat bir şekilde sığabiliyor.

Bu devasa kara deliği gözlemleyebilmek adına bilim insanları neredeyse 20 yıldır çalışıyordu. Bir sonuca ulaşabilmek için de EHT yani Event Horizon Telescope projesi başlamıştı. Bu projede 40 ülkeden yaklaşık 200 bilim insanı görev alıyordu.

200 kişi ve toplamda 8 Radyo Teleskobu kullanılarak elde edilen bu görüntünün arkasında bir başka genç bir kadın var. 29 yaşındaki Katie Bouman. Bu kadar büyük ama bir o kadar da uzaktaki bir gök cisminin fotoğrafımı çekebilmek çok kolay bir iş değil zaten EHT kapsamında tek bir teleskop kullanılmadı. Dünyanın farklı yerlerine konumlanmış 8 Radyo Teleskobu kullanıldı. Bu teleskoplardan gelen binlerce terabaytlık verinin işlenmesi ve görüntünün ortaya çıkması gerekiyordu. İşte bu noktada Katie Bouman devreye girdi ve yazdığı algoritma ve kodlar sayesinde kara deliğin görüntüsü ortaya çıkardı.

Dünkü bu fotoğrafın ne kadar önemli olduğunu anlayabilmemiz için öncelikle kara deliğin ne olduğundan bahsetmek istiyorum. Yıldızlar canlı varlıklardır doğarlar, büyürler yaşamak için enerji tüketirler ve enerjileri bittiğinde de ölürler. Yıldızların ana enerji kaynağı hidrojendir. Hidrojeni kütle çekim etkisiyle yüksek basınç ve sıcaklık altında tutarak füzyonu başlatırlar. Füzyon kütle çekimine galip gelerek yıldızın tek parça halinde durmasını sağlar aynı zamanda yıldızın çevresine ısı ve ışık yaymasını sağlar. Bir yıldızın ömrü büyüklüğü ile ters orantılıdır. Bir yıldız ne kadar büyükse ömrü kadar kısadır. M87’nin merkezindeki yıldız devasa bir yıldızdı. Bizim Güneşimizin 6.5 milyar katıydı ve bu kadar büyük yıldızlar bütün enerjilerini tükettikleri zaman bir Süpernova ya da bir Hipernova olarak patlarlar. Ve geriye sadece eski yıldızın hayaleti kalır. Yıldız artık orada değildir fakat Kütle çekimi orada duruyordur. İşte bizim kara delik dediğimiz şey de budur. Ölmüş bir yıldızın hayaleti. Etrafa hiç ışık saçmayan etrafı hiç enerji yaymayan fakat kütle çekim alanına giren her şeyi acımasızca kendi içerisinde çeken bir süper yok edici girdap.

Yayınlanan fotoğraftaki kara delikte bizim evrende bildiğimiz kadarıyla ki en büyük kara delik. Çevredeki başka hiç bir kara delik onun kadar büyük değil. Einstein kara deliklerin varlığını yaklaşık 103 yıl önce ortaya atmıştı. Başta ona hiç kimse inanmadı, fakat yapılan matematiksel hesaplamalar ve gözlemler sonucunda kara deliklerin olabileceği ortaya çıktı. 1950’lerden sonra sonra gelişmiş teleskoplar döneminde kara delikler doğrudan gözleyemeseler bile varlıklarına dair çok önemli gözlemler ortaya çıktı. Yani ışık saçmayan bu tarz devasa nesneleri doğrudan göremiyoruz fakat çevresindeki diğer yıldız ve yıldız sistemlerine olan etkilerini gözlemleyebiliyorduk. Fakat en nihayetinde dün itibari ile gerçek anlamlı bir kara deliği görmüş olduk yani Einstein haklı çıktı bilim haklı çıktı. Bu olayın bu kadar önemli olmasının sebebi bu. Tabii ki böyle önemli bir olay bir anda dünyanın gündemine oturdu. Ve dünyanın gündemi oturunca da bu olayla ilgili bazı sorular gelmeye başladı.

Neden bu kadar uzaktaki bir kara deliğin fotoğrafını çekmek ile uğraşıldı?

Aslında çok mantıklı çünkü M87 den çok daha yakında başka kara delikler de var. Bize binlerce hatta yüzlerce ışık yılı uzaklıkta başka kara delikler de var. Üyesi olduğumuz Samanyolu galaksisinin merkezinde de çok büyük bir delik var. Onlar dururken biz niye 54 milyon ışık yılı uzakta bir kara deliğin fotoğrafını çekmek ile uğraştık? Öncelikli olarak evrendeki bilinen en büyük Kara deliği bünyesinde barındıran Galaksi. Bu kara delik gerçekten inanılmaz bir büyüklükte. 40 milyar kilometre çapında bütün güneş sistemi içinde çok rahat bir şekilde sığıyor. Ve 6.5 milyar Güneş kütlesine sahip devasa bir kara delik. Yani görebileceğimizin en büyüğü. Evet çok uzakta olabilir ama diğer kara deliklere göre onu gözlemlemek daha kolay.

Bunun dışında diğer galaksilerde ki ya da diğer sistemlerde ki kara delikleri görmek o kadar da kolay değil. Örneğin Samanyolu’nun merkezinde ki kara deliği gözlemlemeye kalksak işimiz çok daha zor. Çünkü Samanyolu’nun Merkezi ile Dünya arasında binlerce yıldız var. Bu yıldızlar hem fiziksel engel oluyorlar hem de Işık kirliliği yaratıyorlar. Yani bu kadar yıldız ve yıldız ışığının ve atmosferik gazların daha doğrusu kozmik gazların ve enerjinin partiküllerin olduğu bir alanda bu kadar yakındaki bir kara deliği izlemek çok zor. Fakat M87 görüş olarak dünyadan gözlemlemeye çok daha müsait yani arada fiziksel ve ışık kirliliği yaratabilecek çok fazla element yok.

Hep anlatılır bu kara delikler büyük bir kütle çekim gücüne sahip. O kadar büyük bir çekim gücü var ki ışık bile ondan kaçamıyor. Yani etrafa hiçbir şekilde ışık saçmayan. Hatta etraftaki bütün ışık kaynaklarını da emebilen bir yapının fotoğrafı nasıl çekilir? Gördüğünüz gibi ortada bir karaltı yuvarlak bir siyah nokta var. Bu kareleri nasıl gözlemleyebiliyoruz. Aslında o resmin ortasında gördüğünüz o siyah karartı kara deliğin kendisi değil. O kara deliğin olay ufku. Peki olay ufku nedir? Olay ufku kabaca köprüden önceki son çıkışı kaçırdınız artık geçmiş olsun. Kara deliğin büyüklüğü ve şekli hakkında çok fazla bir bilgimiz yok. Bazı iddialara göre kara delik sadece bir pirinç tanesi büyüklüğünde; bazı iddialara göre de ortada nesne olarak adlandırabileceğimiz hiçbir şey yok.

Peki bizim gördüğümüz bu karartı ne? İşte o dediğim şey olay ufku. Yani kara deliğin kütle çekiminin artık yenilemez, aşılamaz olduğunu nokta. Siz olay ufkuna geldiğiniz zaman o noktadan itibaren hiçbir şey oradan kaçamaz. Ve o noktadan sonra artık kara deliğin içine düşersiniz.

- -
Yorum Yap

Cevap Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

En Popüler Haberler

Başa Dön